Hvað er að lekta upp þak?

Á undanförnum árum hefur orðið aukin umræða um endingu bárujárnsþaka á Íslandi. Margir húseigendur hafa staðið frammi fyrir því að þök byrja að leka mun fyrr en búast mætti við – stundum aðeins örfáum árum eftir byggingu.

Almennt er talið að vel byggt og rétt frágengið þak eigi að endast í að minnsta kosti 40–50 ár, og jafnvel lengur með góðu viðhaldi. Þegar leki og raki koma fram fyrr en eðlilegt getur talist er ástæðan oft ekki byggingarefnið sjálft heldur uppbygging þaksins.

Ein algengasta skýringin er sú að þakið hafi ekki verið lektað upp.

Hvernig voru þök byggð áður?

Í áratugi var algeng framkvæmd hér á landi tiltölulega einföld:

• Borðaklæðning
• Þakpappi
• Bárujárn neglt beint ofan á pappann

Þakpappinn er helsta vatnsvarnarlag þaksins. Hann á að vera samfellt og órofið lag sem verndar burðarvirki þaksins gegn raka.

Þrátt fyrir það var bárujárnið fest með þaksaum – nöglum – sem ganga í gegnum járnið, í gegnum þakpappann og niður í borðaklæðninguna. Almennt er miðað við 12–14 nagla á hvern fermetra af bárujárni, sem getur þýtt þúsundir gata í vatnsvarnarlaginu á meðalstóru húsi.

Í upphafi virkar þetta vel. En með tímanum geta komið upp vandamál:

• Naglahausar ryðga
• Þaksaumur losnar
• Hitabreytingar valda hreyfingum í járni
• Göt í pappanum víkka smám saman

Vatn finnur sér alltaf leið, sérstaklega í íslenskum veðuraðstæðum þar sem vindur og rigning valda miklu álagi.

Af hverju veldur þetta leka?

Þegar bárujárn liggur beint á þakpappa eru allar festingar gerðar í gegnum vatnsvarnarlagið. Það þýðir að:

• Festingarnar verða veikasti hlekkurinn í kerfinu
• Þakpappinn er rofinn á fjölmörgum stöðum
• Vatn á greiðari leið niður í burðarvirki

Með tímanum getur þetta valdið raka, myglu og fúa. Smávægilegur leki getur þróast í kostnaðarsamt tjón.

Hvað þýðir að lekta upp þak?

Að lekta upp þak er nútímalegra og öruggara verklag sem hefur orðið sífellt algengara.

Í stað þess að festa bárujárnið beint í gegnum þakpappann er byggð timburgrind (lektun) ofan á hann.

1. Þakpappi lagður

Nýr þakpappi er lagður á borðaklæðninguna. Markmiðið er að halda vatnsvarnarlaginu sem heilsteyptustu og órofnustu.

2. Neðri lektur lagðar

Lektur eru skrúfaðar niður í gegnum þakpappann með þéttiborða undir, sem þéttir í kringum festingar.

3. Efri lektur lagðar

Ofan á neðri lekturnar eru lagðar efri lektur, þvert á þær neðri. Þær festast eingöngu í lekturnar – ekki í gegnum þakpappann.

4. Bárujárnið fest

Bárujárnið er skrúfað í efri lekturnar. Festingarnar rjúfa því ekki vatnsvarnarlagið.

Nútímalegt verklag sem lengir endingu

Að lekta upp þak er ekki óþarfa viðbót heldur betra byggingarfræðilegt verklag. Reynslan sýnir að slík þök endast betur og leka síður, sérstaklega í íslenskum aðstæðum.

Ef þú tekur eftir blettum í lofti eða raka innan dyra getur verið erfitt að greina orsökina. Vandinn getur legið í þaki, gluggum eða frágangi þar á milli.

Við hjá Vættum sérhæfum okkur í ástandsskoðun og úrbótum á þökum. Ef þú ert í minnsta vafa um ástand eða uppbyggingu þaksins er skynsamlegt að láta fagmann meta stöðuna.

Það er nær alltaf hagkvæmara að grípa tímanlega inn í en að bregðast við þegar vandamálið er orðið að tjóni.